1. Extremadura en de vogels
  2. Centrale Sierras van Badajoz

Centrale Sierras van Badajoz

 

Centrale Sierras van Badajoz

Ligging en bereikbaarheid

Deze route ligt in het midden van de provincie Badajoz, met als referentiepunten de plaatsen Almendralejo, Alange, Oliva de Mérida en Hornachos. Er zijn meerdere eenvoudige toegangswegen: zowel de snelweg A-5 van Madrid naar Badajoz (E-90) als de snelweg van de “Zilverroute” (A-66) brengen ons naar dit gebied. Pagina´s 803, 804 en 830 van de IGN-kaarten.

 

Beschrijving van de route

De hier voorgestelde route is lang, omdat de verschillende ornithologisch interessante plekken een eindje uit elkaar liggen. De route is bedoeld om met de auto af te gaan, hoewel er kleine stukken te voet tussen zitten, en duurt in totaal twee dagen. We kunnen de route beginnen met een bezoek aan de Iglesia de la Purificación van Almendralejo, een religieus gebouw dat tot ZEPA (vogelrichtlijngebied) is uitgeroepen, vanwege z´n grote kolonie kleine torenvalken (+100 paren). Hierna gaan we verder over de historische “Zilverroute”, richting Mérida, terwijl we tussen wijn- en olijfgaarden rijden, aangelegd op de vruchtbare vlaktes van de streek Tierra de Barros. 2,5 Kilometer na het plaatsje Torremejía te zijn gepasseerd, vóór de Puerto de Sevilla die de sierra in tweeën deelt, houden we rechts aan (EX- 105: Alange-Don Benito). We komen nu aan de voet van enkele bergen die samen het Natuurgebied vormen dat we gaan bezoeken, de ZEPA van het “Alange Stuwmeer en de Centrale Sierras van Badajoz”. In het bijzonder komen we langs de terrassen van de Sierra Grajera (Grande en Chica), begroeid met dicht thermofiel struikgewas (mastiekbomen, wilde olijfbomen, cistus-zonnerozen, etc.), nadat we de Sierra Moneda achter ons hebben gelaten. Vlak nadat we deze berg over zijn, zo´n 4 km. na het begin van deze weg, komen we bij een kruising waar we rechts afslaan richting Almendralejo, maar na 500 meter stoppen we even als we aan de rechterkant van de weg het Meer van Melchor Gómez zien liggen en daarna een enorm veld met zonnepanelen. In dit kleine moeras, dat overgroeid is met waterplanten (Scirpus, waterbie, russen), staat alleen water wanneer het in de winter heel veel geregend heeft. Na deze stop, rijden we 4 km. door tot we bij de enorme damwand van het Alange Stuwmeer komen; deze steken we over en stoppen daarna aan de rechterkant, op de parkeerplaats die hier is aangelegd, onder de kliffen van de berg waarop het Kasteel van Alange is gebouwd (dit punt is ook vanuit Mérida eenvoudig en direct te bereiken via de EX-089 Mérida-Alange).

Op dit punt, ideaal om vogels te kijken, is het aan te raden (te voet) het pad te volgen dat over de zuidhelling van het Kasteel naar Alange loopt (2 km.). Tijdens deze tocht, met prachtig uitzicht over het water van het stuwmeer, kunnen we even stoppen bij de archeologische vindplaats uit de Chalcolitische Tijd. Het is voor de vogelaar ook zeker de moeite waard om even over de weg op de stuwdam te lopen. Als we voldaan zijn, rijden we langs de schaduwzijde van de heuvel van het kasteel verder over de EX-105 richting La Zarza (6 km.). We laten daarna de uitlopers van de Sierra de Peñas Blancas rechts liggen, want we gaan precies richting het andere uiterste van deze bergrug. Vlak vóór La Zarza, nadat we door Arroyo de la Calera heen zijn gekomen, gaan we rechtsaf de ringweg van het dorp op (ZA-30), rijden 1,9 km. door en op het hoogste punt van deze weg (29S-742435-430013), ter hoogte van een verharde afslag richting het dorp, gaan we opnieuw rechtsaf het zgn. Camino de Juan Bueno (“Janbueno”) in. Als we dit volgen komen we bij de mijnen van Tierrablanca de la Zapatera (porseleinaarde, of sericiete leisteen, gebruikt om muren te witten). Tijdens dit traject kunnen we genieten van prachtige uitzichten over de Sierra de Peñas Blancas, bedekt met olijf- en amandelboomgaarden, vol stenen en bekroond met kliffen van kwartssteen. Eenmaal in de mijnen, die in werkelijkheid een enorme groeve zijn, zien we naar rechts een paar kleine paden (29S-743796-429979), maar wij gaan verder over het hoofdpad (links), tussen de ontginningshellingen door. Als we deze, en hiermee de mijn gepasseerd zijn, en terwijl we afdalen voor de Cueva de la Zapatera (grot) in de Sierra de Juan Bueno, gaan we verder over hetzelfde pad (dat nu smaller wordt). Na dit pad zo´n 400 meter gevolgd te hebben, komen we bij een goede onverharde weg (29S-74422-430019). Hier gaan we naar rechts, en rijden door tot Oliva de Mérida (6 km.), met steeds aan de linkerkant de genoemde sierra, die in sterke mate is aangetast door de aanplant met eucalyptusbomen. Bij het verlaten van dit dorp komen we bij een weg. Voor ons staan de ruïnes van de hermitage Ermita del Espíritu Santo, waar een mooie kolonie kleine torenvalken leeft. We gaan hier rechtsaf, richting Palomas (EX-335) en rijden parallel aan de veedrijfbaan Cañada Real Leonesa Occidental; na 2,0 km. nemen we de aftakking naar het oude wegtracé. We steken vervolgens de beek Higuereja over om daarna te stoppen onder de kliffen van de Sierra Utrera (komt van “butrera”: Gierengebergte) op de rustplaats. Deze sierra dankt haar naam aan de grote kolonie gieren die hier leeft, samen met andere grote roofvogels (zie verderop). Na een waardevolle ornithologische stop, gaan we verder richting Palomas (10 km.), op weg naar onze bestemming: De Sierra de Hornachos (25 km.). Eventueel kunnen we een uitstapje maken, over de zuidhelling die begroeid is met prachtige thermofiele wilde olijfbomen en rotsblokken. Hiertoe gaan we na de top van de Puerto de Palomas en zo'n 200 m. na de Ermita de San Isidro, aan de rechterkant een pad in, waarvandaan we spectaculaire en verschillende uitzichten hebben over de Sierra de Peñas Blancas. Terug op de weg, komen we al snel in Palomas, waar we richting Puebla de la Reina gaan (EX-210) en daarna richting Hornachos (EX-344). Het Natuurgebied “Sierra Grande de Hornachos” en speciale beschermingszone (ZEPA, SCI en ZIR: Zona de Interés Regional) een topbestemming voor vogelexcursies, herbergt een uitzonderlijke rijkdom aan avifauna. Er zijn twee routes die we te voet kunnen volgen en die beide door de twee bergen voeren die samen deze sierra vormen: Sierra de Pinos en Sierra Grande. In Hornachos, in het lage gedeelte van het dorp, op een kruising van verschillende wegen met in het midden een pilaar, nemen we de EX-344 richting Puebla de la Reina. Na ongeveer 2,8 km. nemen we de onverharde weg naar rechts (29S-75382-427412). Deze afslag ligt 100 m. na de ingang (naar links) van de Ermita de San Isidro, en bij de ingang van de onverharde weg vinden we een informatiebord. Na deze zandweg 2,2 km. gevolgd te hebben komen we bij een kruising van verschillende paden (29S-755364-4275325), waar we het pad kiezen dat naar rechts gaat. Dit pad (dat we het beste kunnen lopen) brengt ons tussen prachtige panoramische vergezichten over de schaduwrijke noordhellingen van de Sierra Grande, die dichtbegroeid zijn met mediterraan bos en struikgewas, afgewisseld met rotsen en in de hoogte zien we de kliffen van kwartsietsteen. We kunnen dit pad gewoon blijven volgen langs de afrastering aan onze rechterhand (we komen een paar paadjes naar links tegen), ong. 4-5 km. tot we bij mooie kurkeikenbossen komen. Terug in de auto gaan we verder richting Puebla de la Reina en nadat we de berg over zijn hebben we een mooi panoramisch uitzicht over de Bejarano-vallei. Na iets meer dan 4 km. verlaten we deze hoofdweg en slaan linksaf een weg in die volgens de borden naar het landhuis Sierra del Mampar leidt (29S752791-4277720). We parkeren de auto in de bermen lopen verder om de indrukwekkende Sierra de Pinos (dennenberg) heen. Deze bergrug is bezaaid mettalloze kliffen en is bedekt met ondoordringbaar mediterrane bomen en struiken. Als we terugkomen bij de auto, is de vogelroute ten einde; deze route kan ook vanuit Puebla de la Reina gedaan worden, in tegenovergestelde richting.

 

Ornithologische waarde

De bergen die de in het centrum van de provincie Badajoz liggen (de Sierras de San Serván, Grajera, Peñas Blancas, del Conde-Vistalegre, Manchita y Hornachos) liggen allemaal geïsoleerd, als natuurlijke eilanden, in een uitgestsrekt en gedegradeerd landbouwgebied. Hun belangrijkste ornithologische waarde zit hem in de gemeenschap van grote roofvogels. Gedurende de hele route kunnen we op de verschillende observatiepunten en/of voorgestelde wandelpaden (heuvel van het Kasteel,Stuwdam van het Alange-meer, Mijnen van Tierra Blanca, Sierra Utrera, Sierra Grande Sierra de Pinos) verschillende soorten observeren. Het meest opmerkelijk, vanwege hun belang voor het natuurbehoud, zijn zonder twijfel de populatie havikarenden (10 paren), steenarenden (9 paren) aasgieren (8 paren) en vale gieren (+100 paren). Andere waardevolle soorten hier: slangenarend, oehoe, torenvalk en kleine torenvalk, sperwer, etc.), terwijl ook algemeen voorkomende soorten (zwarte wouw, dwergarend, buizerd) niet ontbreken. Noemenswaardig zijn ook andere soorten, die kenmerkend zijn voor de mediterrane klimaatzone, zoals bijvoorbeeld de zwarte en blonde tapuit, blauwe rotslijster, grijze gors, Orpheus-, baard-, en Provencaalse grasmus en andere typische soorten van rotsachtig terrein en mediterrane bossen en dehesas. Tijdens de winter verschijnen soorten als de Alpenheggenmus en een kleine populatie kraanvogels die in de dehesa eten en de stuwmeren gebruiken als slaapplaats. Op en boven de damwand van de stuw van Alange, vinden we de grootste kolonie Alpengierzwaluwen van Extremadura (+300 vogels; ook te vinden op sommige rotskliffen in de omgeving), alsmede een groot aantalhuiszwaluwen, kauwen, etc. In de wetlands van de omgeving, met name in het Alange-stuwmeer (door z´n grootte moeilijk toegankelijk), leeft jaarrond een grote populatie watervogels, maar vooral tijdens de winter (futen, rallen, eendsoorten, reigers, meeuwen, sterns, aalscholvers, etc.), doch ook tijdens het broedseizoen (eendensoorten en voornamelijk koloniale waadvogels). In het Melchor Gómez-meer broeden vaak steltkluten, dodaarsen, en meerkoeten, en minder vaak ook de witwangstern, de vorkstaartplevier en de kievit. Tijdens de trek wordt de vogelgemeenschap hier uitgebreid met andere soorten (met name steltlopers) en zien we ook de lepelaar. Kortom, een grote vogelrijkdom, zoals men mag verwachten van een divers en heterogeen gebied.

 

Seizoenskenmerken

De voorjaarsperiode is het meest geschikt voor een ornithologisch bezoek aan deze route, qua rijkdom aan zowel soorten fauna, als aan flora (zie verderop). Midden in de winter (december, januari), zullen we echter ook niet teleurgesteld worden.

 

Overige natuurlijke en culturele waarde

Natuurlijke waarde. In de invloedssfeer van dit gebied, ligt nog een aantal Natuurgebieden die onder Natura2000 vallen (de SCI´s Guadiana alto, Río Matachel, Río Palomillas; ZEPA´s Colonia de primillas de la Iglesia de Guareña en het Parque Natural de Cornalvo; meer informatie is te vinden op http://www.extremambiente.es). Het gebied heeft verder grote botanische waarde, vanwege de grote en bijna de enige populatie wilde geraniums (Erodium mourettii) van het Iberisch schiereiland en de schitterende populaties orchideeën en narcissen (Narcissus spp.). Het stuwmeer los Molinos (Hornachos) is een ander gebied dat we kunnen bezoeken (slaapplek van kraanvogels, najaarsconcentraties zwarte ooievaars en eendensoorten , etc.).

Cultuur-historische waarden. De genoemde gebergten herbergen zonder twijfel één van de beste verzamelingen van schematische grottekeningen van het zuidwesten van het Iberisch Schiereiland; in La Zarza bevindt zich een bewegwijzerde route om de beroemde “Pinturas rupestres de la Calderita” (prehistorische grottekeningen van de Sierra de la Calderita) te bezoeken. De oude centra en monumentale gebouwen van Mérida (werelderfgoed), Alange (de Romeinse thermische baden, Kasteel, parochiekerk, hermitages) en Hornachos (“enclave morisco” (Moorse wijk): Arabische alcazaba, pilaren en fonteinen, moestuinen en irrigatiekanaaltjes, manors, hermitages). De in mudéjar-stijl gebouwde kerken van Palomas, Puebla de la Reina en Hornachos zijn ook een bezoek waard.